Dzieje sztandaru
leżajskiego oddziału Związku Strzeleckiego
w latach 1939 - 2008

W sierpniu 1939 r. w obliczu nadciągającej wojny, pochodzący z Warszawy oficer Wojska Polskiego, (prawdopodobnie Kimlowski J.), pracujący przy budowie Zakładów Chemicznych w Sarzynie przed swoim wyjazdem do macierzystej jednostki , zwrócił się do rodziny Wrzesińskich ze Siedlanki z prośbą o ukrycie i przechowanie sztandaru Związku Strzeleckiego na czas wojny . Zapewnił przy tym , że po wojnie ktoś się po niego zgłosi .Oficer ów kwaterował po sąsiedzku, a jego żono często przychodziła do domu Marii Wrzesińskiej. Senior rodziny Józef Wrzesiński ( r. 1884 ) pracował jako zwrotniczy na kolei w Leżajsku. Jako gorący zwolennik Marszałka Józefa Piłsudskiego był osobą godną zaufania .

Początkowo sztandar wraz z grotem , gwoździami i okuciami został ukryty w skrzyni ozdobionej obrazkiem Matki Boskiej Leżajskiej . Wykonał ją syn Marian ( r. 1923 ) i umieścił w koronie lipy rosnącej obok rodzinnego domu . W jego zamyśle skrzynia miała udawać kapliczkę przydrożną. Jedna z niewielu żyjących osób moja mama Zofia Federkiewicz z domu Wrzesińska ( r. 1925 ) wspomina jak pielgrzymi zdążający do klasztoru oo. Bernardynów zatrzymywali się i modlili przed nią .Po wojnie został on ukryty na strychu pochodzącego z poł. XVII w. domu krytego strzechą .Owinięty w stare chodniki czekał na zgłoszenie się obiecanego emisariusza w celu jego odebrania .Fakt posiadania sztandaru rodzina utrzymywała w głębokiej tajemnicy w czasach komunistycznych. W połowie lat 60 -tych Marian Wrzesiński przewiózł go do Gdyni gdzie zamieszkał . Jednak służąc w Marynarce Wojennej nie zdecydował się na jego ujawnienie. W 2000 r. tuż przed śmiercią przywiózł go z powrotem do Leżajska z zaleceniem ”oddania go w dobre ręce”. Już wtedy płótno sztandaru było niestety w złym stanie.

Po powrocie z Anglii w 2004 roku odnalazłem worek ze sztandarem i grotem .Grot umieściłem na drzewcu i razem z flagą narodową wywieszałem w czasie świąt państwowych . Wraz z otwarciem Muzeum Ziemi Leżajskiej w styczniu 2008 roku zdecydowaliśmy o przekazaniu go społeczności leżajskiej będącej jego fundatorem w 1927 roku . MZL, zdając sobie sprawę z wagi historycznego sztandaru, przystąpiło do jego renowacji. Tego zadania dzięki pośrednictwu przewodniczącego Rady Muzeum Antoniego Bereziewicza i o. Stanisława Rudzińskiego z klasztoru Paulinów na Jasnej Górze , podjęły się siostry Bernardynki z klasztoru w Chęcinach . O. Stanisław Rudziński odnowił grot i wykonał dokumentację fotograficzną, nowy drzewiec natomiast został wykonany w Zespole Szkół Technicznych. Już w trakcie renowacji podjęta przeze mnie akcja poszukiwawcza gwoździ przyniosła wspaniałe rezultaty. Zostało ich odnalezionych 199.

Przekazały je Izabela Wrzesińska z Nowej Sarzyny i Janina Wrzesińska z Władysławowa . Pieczołowicie odczyszczone przez pracowników MZL , są one bardzo wartościowym źródłem historycznym do dziejów Związku Strzeleckiego . Wśród nich zachowały się m.in. gwoździe od: Marszałka Józefa Piłsudskiego , jego żony Aleksandry , premiera Kazimierza Bartla , generałów: Edwarda Rydza – Śmigłego , Felicjana Składkowskiego , Kazimierza Fabrycego , Antoniego Galicy jak również poświęcony pamięci patrona leżajskiej Jednostki Strzeleckiej – ppłk . Tadeusza Wyrwy – Furgalskiego . Licznie reprezentowane są oddziały strzeleckie i wojskowe , władze województwa lwowskiego . instytucje i związki oraz obywatele Ziemi Leżajskiej .Wraz z 32 – ma nowymi zostaną one uroczyście wbite ponownie do drzewca macierzystego , powtórnie poświęconego sztandaru w czasie Powiatowych obchodów 90 – tej rocznicy Odzyskania Niepodległości.

Sztandar będzie przechowywany na honorowym miejscu w Dworze Starościńskim obok pamiątkowej Tablicy Strzeleckiej, natomiast Jednostka Strzelecka 2035 będzie go prezentować przy wszelkiego rodzaju uroczystościach. Pełna lista darczyńców z 1927 roku jest do wglądu w Muzeum Ziemi Leżajskiej.

Pierwsze poświęcenie miało miejsce 8 V 1927 w kościele Farnym w Leżajsku .Uroczystościom przewodniczyli : starosta łańcucki Stanisław Łodziński i prof. Kornel Szabo .Wzięły w niej udział oddziały 38 p. piechoty z Przemyśla , 10 pułku strzelców konnych z Łańcuta i 39 p. piechoty z Jarosławia z gen . Antonim Galicą na czele , oraz oddziały strzeleckie z całego okręgu i liczni mieszkańcy Leżajska .


Źródła :
- relacje ustne członków rodziny Wrzesińskich i Zbigniewa Larendowicza
- Dzieje Leżajska , red. J. Półćwiartek , s .416 . Leżajsk 2003
- ‘’ Stojałowczyk ‘’ 1927 , nr 24-25 z 19 VI


Opracował : Roman Federkiewicz , MZL